By pamięć przetrwała

Od dwóch lat w Bibliotece Publicznej w Brwinowie prezentowane są filmy dokumentalne poświęcone ludziom, wydarzeniom i miejscom związanym z historią gminy Brwinów. 

Pierwszy pokaz w ramach cyklu „Ocalone od zapomnienia: epizody z historii Brwinowa i okolic” odbył się 26 października 2024 roku. Pomysłodawczynią i inicjatorką tego przedsięwzięcia jest bibliotekarka Zuzanna Sikorska. Dotychczas zaprezentowano kilkanaście filmów dokumentalnych zrealizowanych przez Adama Gzyrę, mieszkańca Brwinowa. Reżyser zgromadził bogaty materiał dokumentujący losy mieszkańców, ważne wydarzenia oraz miejsca szczególnie istotne dla lokalnej społeczności. Jego filmy stanowią bezcenne źródło wiedzy dla kolejnych pokoleń. Przybliżają sylwetki osób zasłużonych dla regionu, w tym honorowych obywateli, a także świadków historii. Ukazują miejsca i wydarzenia, które współtworzą dziedzictwo gminy Brwinów. Każdy pokaz poprzedzało krótkie wprowadzenie przygotowane przez Ewę Werner-Gzyrę, żonę reżysera.

Celem spotkań jest ocalenie od zapomnienia lokalnej historii i pamięci mieszkańców poprzez utrwalanie dziejów Brwinowa i okolic, wspomnień o dawnych wydarzeniach i miejscach, a także opowieści o codziennym życiu lokalnej społeczności. Projekcje stwarzają okazję do rozmów, wymiany wspomnień, odkrywania własnych korzeni oraz poznawania przeszłości miasteczka i okolicznych miejscowości.

Filmy dotychczas zaprezentowane w bibliotece w kolejności wyświetlania:
1) „Krótka historia rodzin Wernerów i Zalewskich” (Ewa Werner-Gzyra i Adam Gzyra) – opowieść o rodzinach związanych z Brwinowem, w tym o Wacławie Wernerze, profesorze fizyki, społeczniku i patronie brwinowskiej biblioteki.
2) „Brwinowski wrzesień ’39” (Adam Gzyra) – dokument ukazujący losy miasta w pierwszych tygodniach II wojny światowej.
3) „Koszajec” (Adam Gzyra) – historia polskich mieszkańców i niemieckich osadników w XIX i XX wieku, ich wzajemnych relacji oraz losów miejscowego cmentarza ewangelickiego.
4) „Historia Brwinowa. cz. 1" (Adam Gzyra) - opowieść o początkach Brwinowa, o historii kościoła, ślubie Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów, cegielni, "stawach Rudzkiego", a także o Pomniku Niepodległości, który przetrwał II wojnę światową. 
5) „Stefan Kiedrzyński – artysta zapomniany” – (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski) film  przybliża postać znanego brwinowskiego dramaturga i powieściopisarza (1886–1943), autora wielu poczytnych powieści.
6) „Historia Brwinowa. cz. 2" (Adam Gzyra) kontynuacja cyklu historycznego poświęconego miastu; część druga skupia się m.in. na wydarzeniach związanych z okresem II wojny światowej.
7) „Henryk Walicki >Twardy<" (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski)  - dokument  zrealizowany na podstawie archiwalnych materiałów historycznych oraz relacji rodziny i osób, pamiętających wydarzenia czasów okupacji, poświęcony dowódcy batalionu AK „Brzezinka”.
8) „Moszna dawniej i dziś” – (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski) film odkrywa bogatą historię wsi Moszna, sięgającą średniowiecza.
9) „Jak Mistrz Witold Zapała układy taneczne w >Mazowszu< tworzył" (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski) produkcja poświęcona wybitnemu tancerzowi, choreografowi i wieloletniemu pedagogowi Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze”.
10) „Juan Soriano według Marka Kellera" (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski). 
11) „Juan Soriano - lata paryskie" (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski). 
Filmy poświęcone meksykańskiemu rzeźbiarzowi i malarzowi Juanowi Soriano oraz marszandowi i kolekcjonerowi dzieł sztuki, miłośnikowi kultury meksykańskiej Markowi Kellerowi, który był założycielem Ogrodu Rzeźb Juana Soriano w Owczarni.
12) „Wacław Kowalski – mieszkaniec Brwinowa” (Adam Gzyra) – dokument poświęcony pamięci znanego aktora, który przez wiele lat mieszkał w Brwinowie. Widzowie znają go między innymi z roli Kazimierza Pawlaka w filmie „Sami swoi”.
13) „Jan Prosnak" (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski) – film biograficzny o związanym z Brwinowem kompozytorze, muzykologu, badaczu dziejów polskiej kultury muzycznej.
14) „Dulag 121" – poświęcony historii niemieckiego obozu przejściowego Durchgangslager 121 w Pruszkowie.
15) „Mazowsze – od autentyku do stylizacji" (Adam Gzyra i Waldemar Matuszewski) – dokument pokazuje, jak ludowa muzyka, pieśni, stroje i tańce są opracowywane na potrzeby sceniczne, z zachowaniem ich autentycznego charakteru i ludowych korzeni. 
16) „Druga młodość >Aidy<" (Adam Gzyra) opowiada o historii zabytkowej podkowiańskiej willi „Aida”.  
17) „Stanisław Rumianek – tamta historia” (Adam Gzyra) – wspomnienia z czasów wojennej młodości, obejmujące m.in. doświadczenia związane z Powstaniem Warszawskim oraz działalnością harcerską.
18) „Dr Jadwiga Lebecka-Rumianek” (Adam Gzyra) – opowieść o rodzinnych korzeniach sięgających terenów dzisiejszej Białorusi, przyjeździe do Brwinowa, studiach oraz wieloletniej pracy w zawodzie lekarza pediatry.

Biblioteka udostępniła już większość prezentowanych filmów na swojej stronie internetowej: https://biblioteka.brwinow.pl/Filmy.  
Niektóre z nich można znaleźć w serwisie YouTube na kanale gminy Brwinów: https://www.youtube.com/@UMBrwinow/videos. 

Zdjęcia z pokazu filmów „Stanisław Rumianek – tamta historia” oraz „Dr Jadwiga Lebecka-Rumianek”, który odbył się 24 października 2026 r.