Dziki na terenie gminy Brwinów

Na temat dzików spotykanych na terenach zabudowanych oraz sytuacji prawnej wypowiedział się burmistrz Arkadiusz Kosiński. 

– Będzie dość długo, ale proszę o przeczytanie całości mojego postu, bowiem najważniejsze i prostujące informacje zawrę na jego końcu – napisał na swojej stronie społecznościowej burmistrz Arkadiusz Kosiński (fb.com/arkadiusz.kosinski), który odnosząc się do ataku dzików na psa na terenie osiedla w Brwinowie, przypomniał na początku specyficzną sytuację prawną gmin:

Każdy obywatel może podejmować tylko te działania, których prawo nie zabrania – „co nie jest zakazane, jest dozwolone”. W przypadku gmin jest odwrotnie – gmina może robić wyłącznie to, na co prawo jej pozwala. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP oraz przepisami ustawy o samorządzie gminnym, gminy mogą podejmować wyłącznie takie działania, do których mają wyraźne upoważnienie ustawowe.

***

W odniesieniu do dzików w mieście obowiązują przepisy ustawy Prawo łowieckie:

art. 2: Zwierzęta łowne w stanie wolnym, jako dobro ogólnonarodowe, stanowią własność Skarbu Państwa.

art. 45 ust. 3: W przypadku szczególnego zagrożenia w prawidłowym funkcjonowaniu obiektów produkcyjnych i użyteczności publicznej przez zwierzynę, Starosta, w porozumieniu z Polskim Związkiem Łowieckim, może wydać decyzję o odłowie, odłowie wraz z uśmierceniem lub odstrzale redukcyjnym zwierzyny.

art. 45 ust. 4: Odstrzały redukcyjne i zastępcze zwierzyny mogą przeprowadzać wyłącznie osoby uprawnione do wykonywania polowania.

Zgodnie z przepisami Prawa łowieckiego, gmina nie ma żadnego umocowania prawnego do odstrzału dzików. Zadania te, reprezentując Skarb Państwa powinien podejmować Wojewoda Mazowiecki lub w ramach tzw. rządowych zadań zleconych – Starosta Pruszkowski. Polecam ciekawy artykuł pt. "Rzeczpospolita: Prawo łowieckie – Jak się pozbyć dzików z miasta?", który został opublikowany w dzienniku Rzeczpospolita 1 października 2025 r. Link do artykułu: https://dsk-kancelaria.pl/.../rzeczpospolita-prawo.../

Dodam, że po wielokroć były wydawane wyroki sądowe, w tym także Sądu Najwyższego, które potwierdzają odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta. Zainteresowanym polecam lekturę uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z września 2021 r., który zasądził odszkodowanie na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w Rybniku od Skarbu Państwa – Wojewody Śląskiego za szkody spowodowane przez dziki, które w październiku 2018 r. zniszczyły murawę na należącym do spółdzielni boisku oraz placu zabaw. Link do wyroku: https://www.saos.org.pl/judgments/449732

***

Słowo jeszcze o ASF, czyli afrykańskim pomorze świń, zaraźliwej i śmiertelnej chorobie wirusowej świń i dzików. Powiat pruszkowski znajduje się w strefie objętej ograniczeniami I, w której zabronione jest przemieszczanie żywych dzików. Oznacza to, że nie jest możliwe dokonywanie odłowu dzików i wywożenie ich na inne tereny.

Aktualną mapę ze strefami ASF można znaleźć na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii - vide: https://bip.wetgiw.gov.pl/asf/mapa/

***

Warunki dotyczące polowań

Zgodnie z art. 42aa pkt 13) ustawy Prawo łowieckie zabronione jest strzelanie do zwierząt w odległości mniejszej 150 m od zabudowań mieszkalnych. Oznacza to, że bezwzględnie nie wolno polować na terenie miasta. Jeśli jednak spojrzymy na specyfikę Naszej Gminy, dojdziemy do wniosku, że niewiele mamy obszarów, gdzie można odbywać polowania.

***

Orzecznictwo sądów cywilnych i sądów administracyjnych jest jasne, podobnie jak stanowiska regionalnych izb obrachunkowych: przepisy Prawa łowieckiego nie dają gminom żadnych uprawnień do podejmowania działań wobec dzikich zwierząt łownych na terenach zabudowanych. Działania te na terenie Gminy Brwinów powinno podejmować Państwo Polskie, czyli Wojewoda Mazowiecki i/lub Starosta Pruszkowski.

***

Bolą mnie stwierdzenia, że „gmina nic nie robi”, „burmistrz nic nie robi”, w dodatku formułowane przez osoby, które doskonale wiedzą, jakie gmina podejmowała działania dotyczące rozwiązania problemu dzików. Nasze wcześniejsze apele i pisma do rządzących nic nie dawały, a dzików na naszym terenie przybywało, dlatego postanowiliśmy wykorzystać niesprecyzowany przepis art. 7 ust. 1 pkt. 14) ustawy o samorządzie gminnym, który mówi, że zadania własne obejmują sprawy porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli – tutaj dodam: o znaczeniu lokalnym i niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. W 2025 r. wystąpiliśmy do Starosty Pruszkowskiego o wydanie zgody na odstrzał redukcyjny dzików, na podstawie art. 45 ust. 3 „ze względu na szczególne zagrożenie w prawidłowym funkcjonowaniu obiektów produkcyjnych i użyteczności publicznej”. Starosta zgodził się na odstrzał redukcyjny 30 dzików w nieprzekraczalnym terminie do 31 grudnia 2025 r.

Działania na terenie Gminy Brwinów prowadzone były od nocy z 31 sierpnia na 1 września do 9 grudnia 2025 r. Odstrzały wykonywano w przypadku stwierdzenia nieskuteczności działań prewencyjnych lub stwierdzenia braku lęku dzików przed człowiekiem i wykazywanie przez nie postawy agresywnej. Zwierzęta wypłaszano poza obszary zabudowane na odległość co najmniej 150 m od zabudowań mieszkalnych. W ten sposób w 2025 r. dokonaliśmy odstrzału redukcyjnego 16 dzików zamieszkujących zabudowane obszary Brwinowa i Żółwina. Pobrane próbki krwi niezwłocznie dostarczano do siedziby Powiatowego Lekarza Weterynarii w Pruszkowie celem przeprowadzenia badań w kierunku możliwości wystąpienia infekcji wirusem ASF, a tusze odstrzelonych osobników przekazywano do utylizacji podmiotowi uprawnionemu do transportu tusz, a następnie podmiotowi utylizacyjnemu. Efekt był taki, że pod koniec 2025 r. roku przestaliśmy otrzymywać zgłoszenia dotyczące przebywania dzików na obszarach zabudowanych.

Niestety, z powodu srogiej zimy oraz lepszych warunków bytowania na terenie miejskim (w mieście jest cieplej o jakieś 3-4 stopnie C, brak naturalnych wrogów, lepsza dostępność karmy – mamy wielu mieszkańców, którzy dokarmiają dziki), zaobserwowaliśmy ponownie pojawienie się dzików na obszarach zabudowanych. Już 20 stycznia 2026 r. wystąpiliśmy do Starosty Pruszkowskiego o wydanie kolejnej decyzji na wykonanie odstrzału redukcyjnego dzików. Decyzja Starosty, wyrażająca zgodę na odstrzał redukcyjny 30 dzików do końca 2026 r., została podjęta po 2,5 miesiąca  i trafiła na moje biurko w ostatni czwartek). Po dopełnieniu procedur wynikających z przepisów Prawa zamówień publicznych oraz Prawa łowieckiego wkrótce zlecimy wykonanie odstrzału redukcyjnego.

***

Reasumując i przepraszając za może nazbyt długi post spowodowany chęcią wyjaśnienia skomplikowanego tła prawnego, w którym może poruszać się gmina Brwinów, proszę wszystkich o zachowanie ostrożności i spokoju (szczególnie na spacerach z psami) po dostrzeżeniu dzików. Niebezpieczna jest zwłaszcza locha z warchlakami, która chroni swoje młode.